پيامبر اکرم صلى‏ الله‏ عليه ‏و‏ آله : مَن كانَ في طَلَبِ العِلمِ كانَتِ الجَنَّةُ في طَلَبِهِ/ هر كس در پى آموختن دانش باشد ، بهشت در پى او است./ ميزان الحكمه ، ح 13784


  چاپ        ارسال به دوست

درس اخلاق

درس اخلاق_شرح دعای مکارم الاخلاق

بسم الله الرحمن الرحیم

درس اخلاق استادگرانقدر:شیخ محمدرضا کمالی (زیدعزه)

موضوع : شرح دعای مکارم الاخلاق

وجود مقدس امام سجاد(ع)  بعد از ذکر صلوات در دعای مکارم الاخلاق که اولین چیزی که از خداوند می‌خواهد این است که ما را به بالاترین مدارج ایمان برساند. در جمله دوم از خدا می‌خواهد تا یقین مرا بهترین یقین قرار بدهد که در رابطه با این مسائل پیش از این بحث شد.

امام سجاد(ع) در سومین فراز از خدای متعال میخواهد «وَ انْتَهِ بِنِیتِی إِلَی أَحْسَنِ النِّیات» نیتم را به بهترین نیت‌ها منتهی کن و برسان. نیت عبارت از قصد و تصمیمی است که انسان در باطن اتخاذ می‌کند و برای انجام یک عمل بر طبق آن عمل میکند. در واقع آنچه دائی و انگیزه برای عمل انسان میشود را نیت میگویند. در شرع مقدس برای نیت اهمیت زیادی قرار داده شده است تا آنجایی که عملی یا عبادتی که انجام میدهیم ولو آنکه آن کار به حسب ظاهر عمل کوچکی باشد اگر با نیت خوب و عالی باشد دارای ارزش میشود.

نیت خوب اگر در کنار عمل کوچکی قرار بگیرد آن را عظمت می‌دهد و اما نیت بد می‌تواند بزرگترین اعمال را بی ارزش کنند و از بین ببرد. در روایات آمده است که حضرت علی (ع) در بخشیدن چهار درهم، یک درهم را در روز بخشیدند، یک درهم را در شب، یک درهم به طور مخفیانه و یک درهم را آشکارا انفاق کردند و چون نیت ایشان خالص برای خدا بود آیه شریفه «الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَة»(بقره/ 274) در حق ایشان نازل شد؛ اما برخی افراد دینارها انفاق کردن تا آیهای برای آنها نازل شود اما چنین نشد.

جابربن عبدالله انصاری نقل می‌کند از پیامبر اکرم(ص) شنیدم که حضرت فرمود: «رَجُلانِ فِى الْاجْرِ سَواءٌ: رَجُلٌ مُسْلِمٌ اعْطاهُ اللّهُ مالًا یَعْمَلُ فِیهِ بِطاعَةِ اللّهِ، وَ رَجُلٌ فَقیرٌ یَقُولُ: اللَّهُمَّ لَوْ شِئْتَ رَزَقْتَنى‏ ما رَزَقْتَ اخى فَاعْمَلُ فیه‏ بِطاعَتِک» دو نفر در اجر و پاداش در نزد خدا برابر و یکسان هستند، یکی آن شخصی است که خدا به او مال و ثروت زیادی عطا فرموده است و او ثروت خود را در راه خدا به کار می‌گیرد و مصرف می‌کند. دوم آن شخص فقیری است که به خدا عرض میکند خدایا اگر مشیتت به من تعلق بگیرد و من هم مال و ثروتی به مانند برادرم پیدا کنم آن را به مانند او در طاعت تو خرج میکنم. در این حدیث نورانی پیامبر(ص) می‌فرماید آن شخص دوم که مالی برای انجام عملش نداشته به علت نیت پاکش همان اجری را میبرد که شخص اول میبرد.

در روایت دیگری از رسول اکرم(ص) است که حضرت میفرمایند: نتیجه اعمال مردم تابع نیات آنها است و هر انسان آنچه را که قصد و نیت کرده، را به دست می‌آورد. بعد حضرت توضیح میدهند، آن مسلمانی که در راه خدا جهاد میکند و می جنگند و هدفش جهاد در راه خدا است اجرش بر‌ خدا است. اما کسی که نیت خوبی ندارد و نیتش رسیدن به مطاع ناچیز و بی ارزش دنیا باشد، همان نصیبش میشود که البته بر همین هم تضمینی نیست.

وجود نورانی امام سجاد(ع) در این فراز دعای مکارم الاخلاق نشان میدهند که نیتها تفاوت دارند، افرادی قصد و نیتشان زشت و پلید است و افرادی نیتشان خوب و والا است؛ لذا امام دعا میکند خدایا نیت مرا به بهترین نیتها برسان. یکی از نیتهایی که آفت برای اعمال ما است مسئله ریا است. این نیت پلیدی است که اهل عبادت گرفتار آن میشوند. در چند جای قرآن کلمه «ویل» آماده است، مانند «ویل للمکذبین»؛ اما یک جا هم می‌فرماید «فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّين» وای بر نمازگزاران «الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ﴿۵ الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُون» آنهایی که در حالت سهو نماز می‌خوانند و یا خدایی ناکرده برای ریا خدا را عبادت میکنند که در بعضی روایات این مساله را خدعه با خدا معرفی شده است.

نیتمان را در همه کارها مخصوصا در عبادات باید خالص برای خدا قرار دهیم. «سُئِلَ فِيمَا اَلنَّجَاةُ غَدا» از رسول اکرم(ص) سوال شد نجات فردای قیامت در چیست؟ «فَقَالَ إِنَّمَا اَلنَّجَاةُ فِي أَنْ لاَ تُخَادِعُوا اَللَّهَ فَيَخْدَعَكُمْ فَإِنَّهُ مَنْ يُخَادِعِ اَللَّهَ يَخْدَعْهُ وَ يَخْلَعْ مِنْهُ اَلْإِيمَانَ وَ نَفْسَهُ يَخْدَعُ لَوْ يَشْعُر» حضرت فرمود تنها راه نجات این است که با خدا خدعه نکنید و اگر کسی بخواهد با خدا خدعه کند، خدا با او خدعه میکند و ایمانش را از او میگیرد و او فکر می‌کند که با خدا خدعه میکند. «فَقِيلَ لَهُ وَ كَيْفَ يُخَادِعُ اَللَّه» پرسید خدعه چگونه است؟ «قَالَ يَعْمَلُ بِمَا أَمَرَهُ اَللَّهُ ثُمَّ يُرِيدُ بِهِ غَيْرَه» فرمود خدعه با خدا یعنی اینکه انسان به آنچه خدا دستور داده است عمل کند اما برای غیر خدا و برای دنیای مردم و یا رسیدن به آرزوهای خود این کار را انجام بدهد، این‎‌ها خدعه با خدا است و ‌بعد فرمود «فَاتَّقُوا اَللَّهَ وَ اِجْتَنِبُوا اَلرِّيَاء» از مخالفت با دستورات خداوند دوری کنید، تقوا را پیشه کنید و از ریا دوریی نمایید که ریا شرک به خدا است.

آدم ریاکار مشرک است و لو آن که لا اله الا الله بگوید، زیرا که شرک عملی دارد چون در عبادات و اعمال خود دیگران را شریک می‌کند. در روایت هست که شخص ریاکار را در روز قیامت با چهار اسم یا کافر، یا غادر، یا خاصر و یا فاجر خوانده میشود. عباداتی که برای خدا نباشد مثل یک عمل بد است مثل یک فجور است لذا به انسان ریاکار فاجر می‌گویند و اعمال او حبت و نابود میشود. در متون اخلاقی آمده است «الناس كلّهم هالكون الاّ العالمون و العالمون كلهّم هالكون الاّ العاملون و العاملون كلهم هالكون الاّ المخلصون و المخلصون في خطر عظيم» مردم همه هلاک میشوند مگر آنان که علم به وظایف خود داشته باشند، تنها فعل هم کفایت نمیکند و آنهایی نجات پیدا می‌کنند که به علمشان عمل کنند و عمل هم باید مخلصانه باشد و البته مخلصین هم با این همه در خطر عظیمی هستند و احتمال دارد از این راه خارج شوند.

برصیصای عابد فرد عادی نبود، آنقدر عبادت کرده بود که مستجاب الدعوه شده بود اما عاقبت بخیر نشد، و لذا خیال نکنید اگر الان درست عمل می‌کنیم دیگر همه چیز تمام است آن لحظهای که ملک الموت به انسان سلام می‌کند تا روحش را بگیرد انسان می‌تواند خوشحال باشد که به سلامت رسیده است و الا تا آن زمان خطر همیشه وجود دارد و انسان باید نیت خود را خالص کند به علمش عمل کند و تا آخر توسط و توکل داشته باشد تا بتواند به سلامت به سرانجام برسد.


٢١:٥٤ - 1397/09/07    /    شماره : ٤٠٤٢٢٧    /    تعداد نمایش : ٣٩٣


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج